BİZİM MAHALLE SİZİN MAHALLEYİ YENER …

POST TURUTH - HAKİKAT ÖTESİ

YA DA , KURGULANMIŞ GERÇEKLİK

POST turuth- KURGULANMIŞ GERÇEKLİK

Çocukluğumuzun paylaşılamayan oyun alanı, sokağımızın köşesindeki arsa oldu uzun süre.

Biz kızlar bebeklerimizi alıp evcilik oynamaya giderdik arsaya. Topladığımız çakıl taşlarını yan yana dizerek oturma odası, mutfak, balkon, sınırları oluşturur, ardından bebeklerimiz kucağımızda diğer arkadaşlarımızdan birinin çakıl taşı sınırlı evce gizine ziyarete giderdik.    Arsada bulduğumuz çakıllar, taşlar, dal parçaları, topraklar hatta çamurlar oyuncaklarımıza eşlik eder, hayalimizde oluşturduğumuz mesut dünyamızda her biri ayrı bir anlam kazanırdı.

Taşlar, topraklar, misafirimize ikram ettiğimiz lezzetli pastalara, böreklere, dönüşürdü mesela. Ya da şekilli düzgün bir taş parçası, bazen koltuk olurdu, bazen sehpa.

O anda gerçek olan hakikat değil, onlara bizim yüklediğimiz anlamdı…

Biz mutlu mesut dünyamızda evcilik oynarken haylaz erkek çocukları sökün ederdi bir süre sonra. Bağırış çağırış içinde arsayı dolduran oğlanların istediği futbol oynayacakları bir alandı elbette.

Eh o zaman oğlanlarla itişmeyi göze alamayan biz kızlar evimizi en yakın komşunun kaldırımına taşırdık. Evden getirdiğimiz kilimlerin üzerinde oyunumuza devam ederken bir yandan da afacan oğlanları seyrederdik.

Şevkle başlayan futbol bir süre sonra kavgaya evrilirdi çoğunlukla. Dizleri yırtılmış, ayakkabıları patlamış haylazlar, ter damlaları kirli yüzlerinde yol yol çenelerine akarken bir birlerine dayılanıp kabararak haklıyı tespit etmeye çalışırlardı.

Genelde bağırış çağırışa dışarı çıkan emekli bir amca veya eteği belinde çaçaron bir komşu teyze müdahale eder, Sonunda haylazlar topları kollarının altında arsayı terk ederdi

Kim haklıydı ki…

Kim bilir… Ne önemi vardıydı ki zaten. Önemli olan öfkelerini, saldırganlıklarını yöneltecekleri, enerjileriniz boşaltacakları rakip oyuncular yani ortak düşmanlar bulmuş olmalarıydı.

Bir zamanların çocukları, şimdinin büyükleri olarak o oyunlara kavgalara devam ediyorlar şevkle.

***

Oxford Sözlük tarafından 2016 yılının kelimesi olarak seçilen bu kavram, etkin olarak internet ve sosyal medyanın yaygınlaşması ile hayatımıza girdi.

Post turuth “Nesnel gerçeklerin belirli bir konu hakkında kamuoyunu belirlemede duygulardan ve kişisel inançlardan daha az etkili olması durumunu niteleyen bir sıfat” olarak tanımlıyor. Post-truth Türkçeye hakikat ötesi olarak tercüme edildi.

Yani Post Truth kanaatlerin oluşmasında duyguların ve kişisel inançların gerçeklerden çok daha etkili olduğu, insanların duygularını harekete geçiren ve inanmak istedikleri içerikleri doğru kabul eden bir dönemi ifade ediyor.

Bu dönemin en önemli özelliği ise yalan söylemenin utanılacak bir şey olmaktan çıkması, sıradanlaşması ve insanların yalan karşısında duyarsızlaşmasıdır.

.

Post-truth 2016 yılında tanımlanmış olmasına karşın somut olarak Körfez savaşı ile hayatımıza girdi.

Körfez savaşını milyonlar televizyon ekranında canlı olarak izledi. TV lirde görülen, geceyi ıslıklarla yaran yıldız kayması ya da havai fişek kadar güzel görsel efektlerle süslenmiş bir savaş oyunu iken, gerçek, o bombaların indiği yerdeki parçalanan insanlar, yitirilen hayatlar ve yerle bir olan insanların evleri ve yuvalarıydı.

Ama bu görüntüler Irak’a barış götürülmesi olarak pazarlandı ve tuttu da. Daha yakın zamanda yaşanan Vietnam ve Atom bombasının utancını yaşayan halk, bu söyleme gönülden sarıldı.

Post-truth kavramının hayatımıza yaygın olarak girmesi ise yeni iletişim kanallarının çoğalması, internetin hayatımıza girmesi ve sosyal medyanın yaygınlaşması ile oldu. Küçülüp hafifleyen ve her yere taşınabilen iletişim aygıtları sayesinde bilgi her an ulaşılabilir durumdaydı. .Artık insanlar enformasyonun sadece alıcısı değil aynı zamanda üreticisi konumunaydı.

Bu beraberinde yaygın ve kontrolsüz bilgi akışını getirdi. Editörler ve genel yayın yönetmeni gibi eşik bekçileri ile kontrolden geçirilen geleneksel medya etkisini kaybetti. Ve sosyal medya yeni haber alma kaynağı haline geldi. Bu durum beraberinde kontrol mekanizması olmayan sosyal medyayı her türlü manipülasyona, dezenformasyona, çarpıtmaya müsait bir zemine de dönüştürdü. Yalan haberler hızla yaygınlaştı, sonradan gerçek anlaşılsa bile ilki kadar rağbet görmedi.

Artık insanlar için gerçek önemini yitirdi, hislerine ve duygularına hitap eden, kişisel inançlarına uygun ve kendilerini daha iyi hissettiren içeriklere rağbet eder oldu.

Bunun ne gibi sonuçlarının olabileceği ABD seçimlerinde ve İngiltere’de Brexsit oylamasında somut olarak ete kemiğe büründü.

11 Milyon olan göçmen sayısının 30 milyon olduğunu savunan Trump seçim söylemini bu iddiası üzerine kurdu. Ekonomik sorunlardan ve diğer olumsuz koşullardan şikâyetçi olan seçmen üzerinde, bu durumun sorumlusunun göçmenler olduğunun iddia eden söylem etkisini gösterdi. Daha sonra yalan olduğu ortay çıkmasına rağmen rakibi Hillary ile ilgili yalan haberleri de ısrarla tekrarlayarak rakibini itibarsızlaştırdı ve seçimlerin kazananı oldu.

Yine İngiltere’de AB yükümlülüklerine dair gerçek olmayan iddialar hızla yayıldı ve halkın algılarını etkileyerek referandumla İngiltere’nin AB den ayrılmasına giden süreci başlattı.

  düşünüyorum o halde varım düşünüyorum o halde haklıyım

Artık Körfez savaşını TV ve radyolardan takip eden halk gibi pasif konumda olmamasına karşın insanların alıcısı olduğu içerikler yine de çok fazla değişmedi. Hala” yalan da olsa bana iyi hissettirecek şeyleri söyle” diyen bir kitle var yaygın olarak

Son zamanlar da ülkemizde büyük kutuplaşmalarla mahalleler oluşturuldu. Bu mahallelerin duvarları sosyal medyadan topladığımız içerikler ile örülüyor artık. Herkes kendi dünya görüşüne fikirlerine uygun bir mahalle buluyor. İnsanlar sosyal medya da gündelik hayatta olamayacağı kadar keskin fikirli, saygısız, nobran ve acımasız.

Ya, içinde olduğu topluma kendini kabul ettirebilmek için ya da zaten var olan kendi fikirlerini destekleyecek argümanların başkaları tarafından da çokça dile getirilmesinden kaynaklanan özgüvenle, insanlar alabildiğine pervasızca davranabiliyor.

Deneyimleri kişiselleştiren algoritmalar da benzer içerikleri önümüze getiriyor.

            Bu farklı fikirler ve görüşlerden haberdar olmayan ya da olma zahmetine katlanmayan insanların daha da keskinleşmesine birer fanatiğe dönüşmesine sebep oluyor. Düşünsel konfor alanlarından çıkmak istemeyen bireyler mahallesinin duvarlarını doğruluğu müphem bu sosyal medya argümanları ile taş taş tuğla tuğla örüyor. Gerçek bilgiye ulaşma zahmetine katlanmayan insanımız, önüne konulan enformasyonu kendi hayal dünyasına göre şekillendiriyor. Oyun oynayan çocuklar gibi, hakikati görmek istemeden ona yüklediği anlam ile oyalanıyor.

            Bu malzemeler oldukça da işlevsel, yerine göre karşı mahalle olarak gördüğü insanlara karşı silah olarak da kullanabiliyor. Sosyal medyada propaganda ve manipülasyon amaçlı içerikler kolayca alıcı bularak hızla yayılıyor. Üretilen sahte içeriklerle, bir görselin başka bir olayla özdeşleştirilmesi ile bilgi ve görüntülerin çarpıtılması ya da tahrip edilmesi ile oluşan malzemeleri, kendinden olarak görmedikleri insanlara silah gibi doğrultup, kıyasıya bir savaşta kullanılıyor. İnsanlar bir nefret objesine dönüştürülüyor.

            Evet, artık insanlar gerçek olan değil, aynı dekore ettiği bir evde yaşar gibi ya da evcilik oynayan çocukların yaptığı gibi kurgulanan bir hayatta yaşamayı tercih ediyor.

            Toplumsal olarak var olan mahallelerin duvarları alabildiğine yükseldi. Mahalleler arası maç yapan çocuklar hiç olmazsa birbirlerini görerek yenişmeye çalışırken, artık insanlar muhayyel düşmanlar üzerinden zafer kazanmaya çalışıyor.

Aslında gerçek olan şu ki her mahalle bu şehrin içinde yaşıyor ve her kesin bir birine ihtiyacı var.

Sağlıklı bir toplum olabilmenin yolu, farklılıkların ahenkle birbirleri ile koordineli bir şekilde çalışması ile mümkün.

Aslında yükselttiğimiz duvarlar bize düşmanın dışarda kaldığı,  korunaklı bir mahalle inşa etmiyor, tam aksine içinde hapsolduğumuz, beraber olmanın güzelliklerinden mahrum olduğumuz bir distopya inşa ediyor… Yalan mancınıklarına doldurularak karşı mahalleye fırlatılan nefret, geri dönüp her mahalleyi vuruyor…

Yalan haber, manipülasyon ve deformasyonla beslenen nefret, öfke önce insanın kendisine zarar veriyor. Haklı çıkmak için çalışmaya harcanan enerji, karşıdakini anlamaya çalışmak için harcansa, ortak çabalarla inşa edilecek güzellikler, hepimizin yaşamını daha kaliteli ve mükemmel hale getirecek kuşkusuz.

TEKTİPLEŞTİREMEDİKLERİMİZDENMİSİNİZ ?

TEKTİPLEŞTİREMEDİKLERİMİZDEN MİSİNİZ?

Hiç çocukluğunuzda yediğiniz kurabiye karpuzları özlediniz mi?

Ya da içinde çekirdeklerini de gördüğünüz mis kokulu salatalıkları soyup dikine dörde bölerek tuzlayıp yemeyi?

Ben çok özlüyorum ama artık hiçbir para bu güzelliklere sahip olmaya yetmiyor. Neden mi?

Çünkü artık onlar yoklar, üretilmiyorlar. Farkında mısınız bilmem ama meyve ve sebzeler bile tek tipleşti. Her yerde, pazarda, markette, Trabzon’da, Mardin’de İzmir’de Yozgat’ta aynı domates aynı elma aynı portakal çeşitleri var. Evet, hala kıyıda köşede sadece belli yerlerde yetişen güzellikler var ama kaideleri bozmaya yetmeyen istisna nev-inden.

Çocukluğumda yaz mevsiminde gittiğimiz köyümde yaz ve kış elmaları vardı, en az 5-6 çeşit. Kayısı vardı 4-5 çeşit. Maalesef artık neredeyse kalmamış. Ağaçlar bakımsızlıktan kurumuş. Ve o güzelim elmalar artık yok. Artık hazır alınan fidanlar ve fidelerle yurdun her tarafında belli çeşitlerde sebze ve meyve üretiliyor.

Sadece meyve ve sebze mi. Her şey tek tipleşti. Trabzon Uzun Gölde gördüğünüz hediyelik eşyaların aynılarını Mostar’da görmek, Kapalıçarşı’dan aldığınız mumların aynılarını Market’sen alabilmek mümkün artık. Çin malı hediyelik eşyaların istilasına uğramış durumdalar. Yöreye özel üretilen ürünler o kadar az ki. Kültürler de öyle aynılaştı.
             Ama... ama... En fenası duygularımızı ifade şekillerimiz de tek tipleşti.

Farklı kültürlerden korkmamak gerektiğini, bir arada yaşama ve ortak değer üretme becerisinin insanlığa en büyük kazanımları sağlayacağını sonuna kadar savunuyorum. Kültürel anlamda en zengin coğrafyalara baktığımızda farklı dinlerin, etnik kimliklerin, dillerin yaşadığı veya geçiş yeri olduğu coğrafyalar olduğunu görüyoruz.

Farklı kültürler zenginliktir ve insanları zenginleştirir.
***

Küreselleşmenin en büyük artılarından biri farklı coğrafyalar ve kültürler arasında iletişim sağlaması  oldu. Artık tanımak ve tanışmak daha kolay. Ama  bu hızlı süreçte her kültür içselleştirerek zenginleşme yerine eskici dükkânı gibi önüne ne gelirse toplayıp bir araya getirerek bir ucubeye dönüştürdü. Kültürler ve değerler tüketim malzemesine dönüştü.

Amerika’nı en başarılı olduğu alanlardan biri de, dünyadaki kültürel öğeleri toplayıp sinema endüstrisinin de yardımıyla aynılaştırıp pazara sunması.

Örnek mi istersiniz? Suşi, pizza, tako, falafel ve daha onlarca farklı milletlerin yemekleri. Âmâ hep Amerikan tarzı hazır tüketim olarak sunulanından. Cadılar bayramı, Noel, Sevgililer Günü, Anneler Günü, Baby shower partileri hatta düğünler aynı şekilde kutlanıyor, sevgiler aynı şekilde ifade ediliyor, üzüntüler aynı şekilde yaşanıyor. Bolivya dağlarında ölümüne savaşan Che, bugün milyar dolarlık tüketim endüstrisinin en çok kullanılan malzemelerinden biri olduğunu görse neler hissederdi acaba?

                Sevginin, sevgilinin, evlilik tekliflerinin, düğünlerin, bebek sahibi olmanın  kişiye özel olması ısrarla vurgulanıyor. Lakin o özel denilen şeyler tüm dünyada tüketilen benzer malzemelerle benzer ritüellerle icra ediliyor. Ama biz en özel şekilde kutladığımız yanılsamasıyla mutluyuz. Sıradan ritüellerle özel hissediyoruz kendimizi.

Sevgililer günü kutlamaları tüm yurtta ve dünyada olanca hızıyla devam ediyor. Bu furyaya kaç yıldır evli olduğunu hatırlamayacak  kadar çok senedir evli olanlarla, bu günü yalnız geçirmemek için alelacele sevgili(!) bulan gençlerin katkıları da  yadsınamaz. Sonuçta tüketim mabetleri kurban istiyor.

İnsanlar bu özel(!) günleri kutlamaya mecbur hissediyorlar kendilerini. Her taraf kalpli ürünlerden geçilmiyor. Adeta kalp bombardımanına maruz kalmış gibiyiz. Etraf kırmızı rengin istilasına uğradı.

Diz çökerek tek taşla yapılan yapılandan başka evlilik teklifi yapılamaz mı? Herkesle beraber aşkımızı kutlamanın neresi özel? Aşk ilanı neden kırmızı gülle yapılmak zorunda ki? Kalpli pasta olmazsa sevdiğiniz anlaşılamaz mı? Kalpli ayıcık dışında sevimli başka hayvan yok mu? Ve neden insanlar bu mutlu anlarını sosyal medya da paylaşarak onaylatma ihtiyacı hissederler ki? …

Klişeler duygularımızı ifade etmede ne kadar işlevsel olabilir ki?

Yo, hayır… Özel gün kutlamalarını yargılamıyorum… Ay!  Ne banal!  Diyen seçkinci tayfadan değilim… Bunlar hep Ameriga’nı oyunu demiyorum… Küresel güçler Emperyal planlar olduğunu zannetmiyorum…

Merak ediyorum sadece...

 

            

SOSYAL SINIFLARIN YENİ ER MEYDANI ; Sosyal Medya

 PEMBİŞ (!)  GELİNLER NE İSTİYOR ?

SOSYAL SINIFLARIN YENİ ER MEYDANI; Sosyal Medya

 “Sınıf mücadelesi artık sosyal medya üzerinden veriliyor” desem abartı olur mu bilemedim…

Pembiş gelinler sosyal medyayı ikiye böldü nicedir. Mutfak eviyesinden çaydanlığına, el gırgırından duvar saatine pembenin 1001 tonundaki aksesuarlarla tamamlanan, pembe beyaz mobilyalı yeni gelin evleri yaratımcı tasarımda sınır tanımıyor. Pembiş sofra takımlarıyla koçişlerine!  tatliş! Sofralar hazırlayan Pembiş!  Gelinlerimiz, diğer sosyal medya kullanıcıları tarafından çoğu alayla karışık ağır bir dille eleştirilip kınanadursun, onlar aldırmadan her yeni gün kendilerini de aşarak, diğer kullanıcılara aldırmadan, yollarına devam ediyorlar.

  Gün geçtikçe sayıları çoğalarak alanlarını genişleten Pembiş gelinlerimiz şimdilik galip görünüyor. Sosyal medya da bazı kızlarımızın “burada alay edersiniz ama gerçek hayatta onlarla evlenirsiniz “ serzenişlerinden anladığımız kadarıyla, erkeklerin de örtülü bir desteği söz konusu.

         Diğer yandan Pembiş!  Gelinlere dudak büküp “ayy ne banal” diyen seçkinci tayfa da aslında başka klişelerin kurbanı olmaktan kurtulamıyor. ”yapmayanı dövüyolla “ diyebileceğimiz kitap-kahve fotosu paylaşmayan, mürekkep yalamış gencimiz handiyse kalmadı. Gugıllamadan ismi yazılamayan düşünürlerden, popüler bilim insanlarından, teknoloji fenomenlerinden aforizma kasan paylaşımlar yapmayanlar, kendi sosyal sınıfında yetersiz bakiye muamelesi görüyor. Yıl boyunca aç bi ilaç yaşayıp bir önceki senenin tatil kredisini ödeyen insanlarımız, beş yıldızlı otellerdeki tatil fotoğraflarını, nerdeyse ömür boyu kredisini ödeyecekleri, görgüsüzlüğün de gözünü çıkartan düğün nişan balayı fotoğraflarını ( tat etiketiyle ) dönüp dönüp paylaşıyorlar.

Pahalı bir saat takılmış tek elin, markası görünecek şekilde direksiyonunu tuttuğu, hülyalı bakışlarla uzakları seyreden foto olmayan pp profilden sayılmıyor neredeyse. Annesinin açtığı gözleme  ayranla büyüyen nesil akçaağaç şuruplu pay kek ve sumuti olmayan kahvaltı sofralarının fotolarını  paylaşmayı ar sayar oldu. Nenesinin tarlada döktüğü terin bir mislini spor salonunda dökmeyen, bahçesinde plates yaparken villasının fotosunu koymayan kızcağızlar yeni nesil  society woman lisansını kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya. Yan yatırılmış ressam şapkası, ipek fular ve pipo ile Yeşilçam filmlerinde  karikatürize edilen tiplemeleri sergi salonlarında gördü bu gözler.

Noldu bize?  Nerden düştük bu hallere?

***

İnsanlar yapıları itibariyle bir arada yaşamaya mecbur sosyal varlıklar. Hayatlarını devam ettirebilmek için üretmek ve ürettiklerini değiş tokuş yaparak toplumun diğer fertleri ile yardımlaşmak zorunda. Toplum tarafından kabullenilmek saygı görmek önemli  psikolojik ihtiyaçlar arasında. Kişi toplum tarafından kabullenilmek için, toplum tarafından oluşturulan normlara uymak zorunda hisseder kendini. Çeşitli ödül ve yaptırımlarla  da toplum, fertleri kendisine uymaya zorlar. Buradaki ödül toplumsal onaylanma, sosyal ilişki kurma vb. davranışlar iken ceza sistemi de kınama ve dışlama tarzı davranışlardır.

Statü bireyin toplumsal sistem  içinde edindiği yerdir. Statü kişinin kendini kabul ettiği veya istediği  değil toplumun  diğer üyelerinin onu kabul ettiği yerdir. İnsanlar kendilerinden üst statüde gördükleri kimselerle iletişim kurma eğilimindedirler. Böylece üst  statüdeki kişilerle iletişim kurarak toplumsal  itibarının yükseleceğini ve onların sosyal ve ekonomik imkânlarından yararlanacağını düşünür. Toplumumuzda sınıfsal farklılıkların kalktığı düşünülse de yeni yeni sosyal sınıflar oluşmaya devam ediyor. Geçmiş 20 yıldan beri birçok şey değişti ve yepyeni toplumsal sınıflar oluştu. Günümüzde bireyler kendini ispatlama ve statüsünü yükseltme çabasıyla baş etmeye çalışıyorlar.

Kişinin kendini yeterince güçlü hissetmediği zamanlarda statü sembolü olarak görülen eşyalara ve davranış kalıplarına daha çok başvurulur.

Tüm bu değişiklerin ve karmaşanın içinde kendine yer edinmeye çalışan günümüz modern toplumundaki  bireyler ( özellikle de  gençler) statü sembolleriyle kendini ispatlama çabasındalar. Sosyal medya, görece olarak normal hayattan daha kolay  olmak istediği görüntüyü vermeye yarıyor.

Aslında insanların olduklarından daha farklı bir görüntü çizmeye çalışmalarının, üst sınıf olarak gördükleri kişilerin davranış kalıplarını uygulamalarının, görgüsüzlük boyutunu aşan davranışlar sergilemelerinin ardındaki gerçeklerden biri de işte bu sınıf mücadelesi ve statü elde etme çabasıdır.

Eh böyle olunca da sosyal medyada herkes normal hayatından farklı ikinci bir sanal profil oluşturuyor. Eski Türk filmlerindeki zengin koca bulma uğraşındaki güzel kızlarımızı hatırlayın. Hani güzel kızımıza tüm mahalle destek olur ellerindeki avuçlarındaki tüm birikimlerini kızımızı zengin ve asil göstermek için harcarlar. Kızımız sınıf atladığında onlarda onun imkânlarından yararlanma düşü kurarlar.

Ve kızımız sosyeteye karışır, zengin ve yakışıklı bir beyle tanışır. Türlü oyunlar ve cilvelerle evlilik teklifini koparır.

Vee süperiz… Aslında zengin ve yakışıklı (!) gencimizde kızımız gibidir. Zengin bir kızla evlenebilmek için arkadaşlarının desteğiyle zenginmiş! Gibi yapmıştır. Ve finalde güzel ve yakışıklı iki fakir genç, el elde baş başta öylece hüsran içinde  kalırlar ya.

Hah işte aynen o şekilde makyajlı  sahte sosyal medya profilleriyle elde edilmeye çalışılan statüler de öyle pek işe yaramıyor. Mış gibi yapan insanlarımız hayal kırıklıkları ve mutsuzlukla yaşamaya mahkûm oluyorlar.

 

             

MEVZU VAR DEDİLER GELDİK !!!

SOSYAL MEDYA LİNÇLERİ

MEVZU VAR DEDİLER GELDİK

SOSYAL MEDYA LİNÇLERİ

Daha önce paylaştığım Rythm 0 deneyi, insanın içindeki ürkütücü karanlıkları göstermesi açısından modern insan için sarsıcı bir deneyim oldu. Bu deneyin onlarca benzerini günümüz sosyal medyasında yaşadığımızın pek de farkında değiliz gibi.

Ellerimizdeki akıllı telefonlar bize yepyeni bir yaşam alanı sundu. Bu sanal bir alan olsa da yavaş yavaş yaşamımızı dönüştürüyor. Artık sanal gerçeklikler normal hayatımızı kurgular oldu. Önce çok masumane başlayan akımlar bir müddet sonra hesaplanamaz boyutlara ulaşıp şirazeden çıkabiliyor…

Sosyal medya linçleri de bu meselelerden biri.

Sosyal medya, sosyal sorumluluklar için insanları örgütlemede oldukça kullanışlı bir işleve sahip. Kan arayan hastalar, kaybolan çocuklar, yardım gereken engelliler, sahiplendirilen hayvanlarla başladı süreç. Oldukça güzel çalışmalar yapıldı ve hala da yapılmaya devam ediyor.

Sosyal medyanın gücünü fark eden insanlar, bir süre sonra ağır çekim ilerleyen adalet sistemini etkileyerek daha çabuk sonuç alınabileceğini de gördü. Mesela şiddet ve tacize uğrayan mağdurlar için kendiliğinden gelişen destek mesajları sonucu zanlılar çabucak yakalandı, adli süreçler başlatıldı.

Son kertede ise adaleti kendi sağlamaya çalışan insanlar, çekip sosyal medyada yayınladıkları görüntülerle çok büyük kitlelerden destek buldular. İşte o noktadan sonra ip koptu.

 Bu konuyla ilgili onlarca örnek yaşadık. Erkek arkadaşlarını ayarttığı suçlamasıyla arkadaşlarını dövüp görüntüleri ibret olsun diye yayınladıklarını iddia eden kızlar. Kızını taciz ettiği iddiasıyla bir genci döven baba. Dilenciyi linç ettiren zabıta. Spor antrenörünü döven kebapçı. Kartopu oynarken cama geldiği için esnaf tarafından bıçaklanan gazeteci ve daha onlarca olay. İşte bu tarz olaylar sosyal medyada çokça konuşuldu, adaleti sağladığını söyleyen failler oldukça fazla destek buldu. Hatta kahraman ilan edildi.

Ama bunların ne gibi vahim sonuçlar oluşturabileceği yeterince konuşulmadı. En basitinden Taciz ile suçlandığı için bunalıma girip intihar eden gencin sonradan suçsuz olduğu anlaşıldı.

Teşhir edilen insanın suçlu olduğuna kim nasıl karar veriyor?  Olay bütünlüğünden kopuk birkaç görüntü ile insanları yargılamak, suçlu ilan etmek doğru mu? Adaleti tesis etme hakkını kim kime nasıl veriyor? Devletin yasal şiddet uygulama hakkı verdiği kolluk kuvvetleri bile hesap verirken bu insanlar nasıl hesap vermekten korkmadan hareket eder? Ne olursa olsun, nasıl şiddet meşru görülebilir ve de destek bulabilir?

Şiddet sadece fiziksel de değil. Bir de psikolojik linçler var sosyal medyada. Gün geçmiyor ki birileri topun ağzına konulup linç edilmesin. Bu bir gün ne söylediğini bilmeyen cahil bir ergen oluyor, Bir gün kahvede esnaf amcaların her gün konuştuklarını kameralar önünde tekrarlayan yaşlı bir amca. Bir gün yandaş (!) bir sanatçı oluyor bir gün muhalif (!) bir gazeteci. Normal şartlarda en fazla birkaç yüz takipçisi olan hesaplar bir anda milyonlarca görüntülenme rakamlarına ulaşıyor. En fazla 20 30 kişinin haberinin olacağı kişiler bir anda yüz binlerin meselesi oluyor.

Masumca, hatta safça diyebileceğimiz, okumak için yurtdışına gitmek isteyen kızcağıza ya da burs bulup okumaya çalışan öğrencilerin yardım taleplerine üşüşen yüzlerce insan, zavallı gençlere akıl verip ayar çekti, hatta aşağıladı hakaret etti. ”Tembele iş buyur sana akıl öğretsin” hesabı, akıl vermek bedava ama sorumluluk almak yürek ister tabi.

İnsanlar iştahla klavye başında birilerini linç ediyor. Kavga küfür kıyamet eksik olmuyor. İnsanlar şahsi meselelerini taraflar üzerinden görüyor. Normalde yanına bile yaklaşamayacağı popüler kültür figürlerini sosyal medyadan takip eden insanlar, bir gün öncesi göklere çıkardığını bir gün sonra kitlelerle beraber linç ediyor. Konunun uzmanı bilim insanlarına, düzgün yazabilme becerisinden bile mahrum insanlar ayar çekiyor. Onlarca yılını uzmanlaşmak için araştırma yapmaya hasretmiş uzmanlara, tek kitap okumamış insanlar, sosyal medyada rastladığı bilimsel makalelerle (!) akıl veriyor. Türkçe konuşamayan insanlar dünya siyasetinden analiz kasıyor, Bir tiwit öncesi ana bacı yapan insanlar ahlak dersi veriyor.

Her sabah uyanan bizler, ilk iş akıllı telefonlarımıza bakıyoruz” bu günün mevzusu nedir abi? Klavyelerimizi, akıllı telefonlarımızı alıp er meydanına koşalım “ diyerek

Noluyor? Nereye gidiyoruz Allah aşkına…

BURASI SOSYAL MEDYA

BURADA GÖRGÜ KURALLARINA LÜZUM YOK ... mu ?

SOSYAL MEDYA

“Mirim bizim zamanımızda Beyoğlu’na en güzel elbiseler giyilmeden çıkılmazdı. Hanımefendiler şık şıkıdım tayyörlerini giyer dantel eldivenler, tüllü şapkalar takarlardı. Biz de Grand tuvalet onlara eşlik ederdik. Taş plaklarda Müzeyyen Senar, Münir Nurettin dinlerdik”  diye anlatan amcalar yerini yeni nesle bıraktı.

“Biz sokaklarda oynayan son nesildik. Çember çevirir ip atlardık. Kilimleri kaldırıma serer evcilik oynardık. İlk cep telefonunu amcam almıştı. Sahra telefonu gibi antenli falan, kocaman bir şeydi. Dünyanın parasını verdiydi “ diyen nesil daha 20 sene öncesini anlatırken tarih öncesinden kalma muamelesi görür oldu.

Daha yeni yeni oturmaya başlarken ekran kaydırarak akıllı telefon öğrenen nesil, sanal dünyalarında yaşar, mutlu mesut sosyal medyada boy gösterirken beklenmedik bir şey oldu.

“Aha ekranı kaydırıp telefonu açtım”  diye sevinç çığlığı anlatan amcalar teyzeler birden feysbuk(!) u işgal ettiler.”Aslan yeğenim”, “teyzesinin kuzusu” ,“hanimiş benim oğluşum” diye yorum yazarak, gençleri yerin dibine batırıp renkten renge soktular bu teknolojik işgalciler!

Haliyle yaşam alanlara daralan “Homo Zappiens’ler”   yeni sosyal medya mecralarına göç ettiler. Buralarda Dijital göçmenler den kurtulduklarını düşünürken Dijital melezler ” naber? Bak biz de geldik “  diye cee!  Yaptılar “cyber kids’lere”.

Bu çekişmenin en renkli atışmalarını daha yakın zamanlarda Twitter de gördük. Özgüvenlerini küstahlık boyutuna taşıyan  cyber kids’ler  #30YaşÜstüTwitterdanDefolsun diye heştek!  Açtı. Onların ataklarına 30 yaş üstü teknoloji melezleri  #ErgenlerTivitirdenGitsin  diye karşılık verdiler. ”Siz doğmadan biz buralarda tivitleşiyorduk, siz gidin instagramda dudak büzüp tepeden resim çekin, bak harçlığınızı keseriz görürsünüz “ yollu azarladılar. Aralarında ki farkı Twitter yazışlarındaki fark en güzel şekilde anlatıyordu.

Hâsılı kelam artık sosyal medya hayatımızın bir gerçeği, olmazsa olmazı oldu. İyi de oldu.

Popüler kullanımından bağımsız olarak sosyal medya oldukça etkili bir mecra. Artık geleneksel medya oldukça biçim değiştirdi. Eşik bekçileri denetiminde kâğıda basılan geleneksel medyanın yakın gelecekte tamamen dijitalleşmesi öngörülüyor.     Ekran başında oturup haberler beklenen günler çok geride kaldı. Artık her an her yerde habere ulaşmak mümkün. İki saat içinde haberler eskiyor ki; nerde kaldı yarın sabah çıkacak gazeteleri beklesin insanlar.

Geleneksel medyadaki tek taraflı bilgi akışı yerine sosyal medya çift taraflı bilgi akışını sağladı. Artık okuyucu veya izleyiciler sadece haber tüketen değil aynı zamanda üreten konumunda. Tek kaynaktan akan bilgilerin yüzlerce bazen binlerce kaynaktan iletilmesi bilginin kontrolünü zorlaştırdı. Hakikatin er geç ortaya çıkmak gibi kötü bir huyu vardır “ önermesi artık çok daha kısa sürelerde gerçekleşir oldu.

Kişiler ve ülkeler kıtalar arasındaki mesafeler kalktı. Artık dünyanın her yanına saniyeler içinde ulaşarak bilgi alışverişi yapabiliyoruz. Eskiden ulaşılması yıldızlar kadar uzak görünen yıldızlar (!)  artık bir tık kadar yakın.

Sanal bile olsa sosyal bir alan olduğu için de, insanların bir arada yaşamasını kolaylaştıran, düzen getiren sosyal kurallar ve normlar oluşması gerekti haliyle. Ama birbirinden tamamen farklı değer yargılarına kültürel birikimlere sahip, farklı kuşaktan hatta farklı coğrafyalardan, farklı dil ve dinlerden olan insanların ortak değerler, kurallar, normlar belirlemesinin zorluğu da ortada.

Ortak birçok noktaya sahip toplumlarda bile geleneklerin, kuralların oluşması, toplumsal mutabakatla kabul edilip içselleştirilmesi, kuşaklar arasında devredilmesi nesiller ve yıllar alırken bunun sanal ortamlarda gerçekleştirilmesini kısa sürelerde beklemek çok gerçekçi görünmüyor.

Ama bu kuralsızlığın açmazlarını zararlarının da hepimiz farkındayız.

Aslında oldukça yararlı olan sosyal medya mecraları bilinçsiz kullanımla bir çöplüğe dönüşüyor.

Hele de gerçek hayatında toplum baskısı yüzünden kendine çeki düzen vermek zorunda kalan insanlar, gerçek kimliklerinden sıyrılıp sanal isim ve resimlerin arkasında, her türlü baskıdan azade, tabiri caizse tam bir mahalle kabadayısı gibi terör estirir oldular.

Sosyal kompleksler, kişisel açmazlar, vıcık vıcık görgüsüzlüklerle küstahça sergilenir oldu. Trollerden bahsetmiyorum burada. Normal hayatta hemen etrafımızda yakınımızda olan, aynı ortamlarda alışveriş ettiğimiz, aynı merdivenlerden çıktığımız, aynı parklarda oturduğumuz normal sıradan insanlar. Paylaşımların altındaki yorumlara biraz göz atmak bile ne dediğimin anlaşılmasına yeterlidir diye düşünüyorum.

İşin suç boyutunu oluşturan taciz, sanal zorbalık, kişisel hayatın gizliliğini ihlal, virüsler, korsan yazılımlar aracılığıyla yayılan kötü niyetli içerikler elbette ki güvenlik güçlerinin görev alanı.

Ama günlük hayatımızdaki sosyal medyada görgü kurallarına normlara şiddetle ihtiyaç duyulduğu da bir gerçek. Bunlar otokontrol mekanizmalarının devreye sokulmasıyla, sosyal ödül ve ceza uygulamalarıyla mümkün olacaktır.

Normal hayattaki değişimlere ayak uydurmakta zorlanan insanların hızla değişen, yenilenen, hatta anında eskiyen dijital alanda bunları kısa sürede gerçekleştirmesi de o oranda zor ama yine de mümkün.

Herhalde burada en büyük görev dijital yerlilerle dijital göçmenler arasında bir geçiş nesli olan dijital melezlere düşüyor. Her iki kuşağın davranış kalıpları hakkında bilgi sahibi olan, her iki kuşağa ait davranış özellikleri gösteren melezler bu konuda daha yetkin ve zannedersem de bu konularda daha gönüllü. ”De ayrı yazılı” hatırlatmaları bir espriye dönüşse de, aslında etkili oldu ve yazım kurallarına daha dikkat eder olduk.

Ne dersiniz bu görgü kurallarını tespit ederek mi başlasak işe.

Mesela büyük harf kullanmanın normal hayatta karşıdaki kişiye bağırmak anlamına gelmesi gibi… J J J

Hamiş  ( Dijital yerli, dijital göçmen kavramlarını ilk defa Marc Prensky ortaya atmıştır.)

 

REKLAMLAR ASLINDA NE SATIYOR ?

REKLAMLAR ASLINDA NE SATIYOR

Anneler günü vesilesiyle yer gök reklam oldu. Oldukça güzel ve kreatif reklamlar görüyoruz. Birçoğunu ben de zevkle izliyorum.

“Anneler her şeyin en iyisine layık” diyerek yaptıkları kampanyalarla, firmalar mal stoklarını eritiyor, bir sonraki özel günün hazırlıklarına başlıyorlar.

Reklam nedir diyecek olursak, en yalın haliyle bir ilan. Üretici açısından “bak senin şu ihtiyacını karşılayacak, şu şu özelliklere sahip bir ürün ürettim” diyor. Tüketici açısında da .”Şu ihtiyacımı karşılamak için, hangi özelliklere sahip, nasıl bir ürün satın alabilirim ”in cevabını veriyor.

Acaba salt bu mudur?

İhtiyaçlar hiyerarşisinde en alt basamaktaki fizyolojik ihtiyaçlarımız kadar önemli olan psikolojik ihtiyaçlarımız da var ve bunlar daha üst basamaklarda yer alır. Güvenlik, sevme sevilme, saygı duyulma, ait olma, kendini gerçekleştirme gibi ihtiyaçlar en az fizyolojik ihtiyaçlar kadar hayatidir. Ve reklamlar sattıkları ürünle beraber bizim bu ihtiyaçlarımızı da karşılayacağı vaadini bilinçaltımıza gönderir.

Bir bulaşık deterjanı reklamının arka fonun u gözlemleyin. Kocaman geniş bir mutfak. Son model beyaz eşya, şık mutfak mobilyaları, göz alıcı zarif porselenler-seramik kaplar, geniş aydınlık camlar ya da şıkır şıkır aydınlatmalar. Ve reklamı yapılan bulaşık deterjanı “elleri yıpratmadan en ağır bulaşıkları söküp atacağını ve elleri yumuşacık yapacağını “ vaat ediyor. Orda “  ya Allah aşkına, böyle bir mutfağı olan kadın bulaşıkları elinde mi yıkar? “ demek en azından hedef kitle olan ev kadınlarının aklına gelmez.

Burada reklamın amacı, 5 liralık değeri olan deterjana 15 lira fiyat ödemeyi gözden çıkartacak bir strateji geliştirmektir. Aslında orada pazarlanan bir hayat tarzıdır. Ev kadınının bilinçaltına o reklam, deterjanla beraber o mutfağı ve hayat tarzını da pazarlar.

Aynı şekilde meşhur cafe zinciri reklamlarında pazarlanan, karton bardaklı kahveyle beraber metropol yaşamı ve plazalarda beyaz yakalı bir iş hayalidir. Yoksa porselen bir fincandaki kahvenin tadını, karton bardaklı kahvenin vermesi mümkün mü?

Bu örnekler arttırılabilir. Reklamlar bize der ki  “bak ait olmak istediğin toplumsal gurup bizim şu ürünlerimizi kullanıyor, sende kullanırsan oraya ait olabilirsin”.

Reklamlar bize diyor ki “o özendiğin başarılı kadınlar bizim şu ürünümüzü kullanıyor. Başarı mı istiyorsun? sen de  bizim ürünümüzü  dene”.

Reklamlar bize diyor ki “hayalini kurduğun üniversitedeki gençler, benim şu içeceğimi içiyor”.

Reklamlar bize diyor ki “saçını benim şampuanımla yıkarsan karşı cins seni sever”.

Vs. vs.

Reklamlarda sadece adı geçen ürün pazarlanmaz. Orada pazarlanan bir pakettir. Ve bu ürün bizim psikolojik ihtiyaçlarımızı da gidereceği alt mesajıyla beraber pazarlanır. Böylece reklamı yapılan ürüne çok daha fazla para ödemeye bizi ikna eder. Amerika’da alt gelir gurubunun beslenme tarzı olan fast-food hamburgerlerin bizde üst gelir gurubuna hitap edecek şekilde piyasaya girmesi ve onlarca çeşit lezzetli ve sağlıklı, sıcak ve soğuk içeceklerimiz olmasına rağmen ,(sağlıksız olduğu kanıtlanmış olan) Cola markalarının, geleneksel değerlerimizin ambalajına sarılarak en ücra köydeki teyzelerin –amcaların bile mutlaka sofraya koyduğu bir içeceğe dönüşmesi bu stratejinin başarısının en somut kanıtıdır. Cola reklamlarında ki, açık alanlara kurulan kocaman kalabalık neşeli sofraları gözünüzün önüne getirin. Aslında bizim özlediğimiz sofraların resmini çizer bize, sonra da bu olmazsa bunlar da olmaz diyerek, o Cola’yı sofraya koyar.

Yani reklamların arka fonunda gördüğümüz hiçbir nesne, hiçbir müzik öylesine seçilmez. Her biri ince ince düşünerek planlanarak konulur.

                Reklamlar her yerde karşımıza çıkarak gün boyu bizi adeta bombardımana maruz bırakır. Birinden kaçarsak birine maruz kalırız. Eğer bilinçli tüketici olmazsak, ihtiyacımız olmayan birçok ürünü ihtiyacımız zannettirir veya ihtiyacımız olanı, değerinin çok üzerinde bir ederle almaya bizi ikna eder.